فضای مجازی

آموزش مجازی

 

مقدمه

در زندگی شهری آموزش و یادگیری جایگاه و اهمیت خاصی دارد، بنا به اقتضای زندگی شهری افراد از سال های اول تولد در فرایند آموزش و یادگیری قرار میگیرند .افزایش مهارت ها و تخصصی شدن امور اهمیت آموزش را دو چندان میکند، لذا آموزش صرفا به تحصیل در مدارس یا تحصیلات عالی محدود نمیشود بلکه افراد برای گذراندن زندگی در شهر ناچار به یادگیری طیف وسیعی از مهارت ها هستند .علاوه بر این یادگیری محدود به دوره ای خاصی ازچرخه ی زندگی نمیشود بلکه شهر نشینان در تمام مراحل زندگی در فرایند آموزش ویادگیری قرار میگیرند. فرایند آموزش در شهرها از  آموزش های غیر رسمی،دوره های کوتاه مدت آموزش مهارت ها و فنون تا آموزش های رسمی در مدارس ونظام آموزش عالی سیستم پیچیده ای را طلب میکند که به اقتضای جایگاه و اهمیتش با همه ی لایه های شهر در ارتباط قرار میگیرد. لذا اهمیت شناخت وبررسی لایه آموزش به عنوان یکی از لایه های بنیادین شهر امری بدیهی است . اولین گام برای مطالعه ی این لایه ارائه  ی تعریف متعارف آن است ضمن آن که تعریف آموزش در فضای مجازی، شناخت ویزگی های آ ن مرور تجربیات آموزش در فضای مجازی و اشاره به خدماتی که این فضا در راستای آموزش ارائه میکند،تصویر روشن تری از آموزش به ما میدهد.(عاملی،1387،ص225)

درلغت نامه ی وبستر(2008) آموزش به تعلیم وتعلم دانش ،فنون ومهارت واخلاقیات اطلاق میشود اما جامعه شناسان تعاریف دیگری از آموزش دارند؛دورکیم آموزش رافرایندی می داند که طی آن نسل بالغ به جامعه پذیر کردن نسلی که هنوز برای حیات اجتماعی نارس است می پردازد .لذا نقش اصلی آموزش آن است که افراد  را متناسب با مقتضیات حیات در نطام اجتماعی بار آورد و برای سازگاری با محیط اجتماعی، آنان را به هنجار ، رسوم وعادات مقتضی مجهز سازد؛ به عبارت دیگر از نظر دور کیم ،آموزش ،وسیله سازماندهی خود فردی و خود اجتماعی ، به صورت یک موجود با انضباط است که میتوان آنرا به تشکل شخصیت و تولد اجتماعی  شخص تعبیر کرد (دور کیم به نقل از خادم ،1383).

منظور آموزش مجازی که از عناصر سازنده  فضای مجازی است ،بهرگیری از صنعت همزمان ارتباط در امر آموزش که با توجه به ظرفیت های مجازی به طور قابل توجه به ظرفیت های فضای مجازی به طور قابل توجهی گسترش یافته است.اجزای اصلی این گونه از آموزش عبارتند از مجتوای آموزشی ،خدمات و زیر ساختارها .منظور ازمحتوای آموزشی منبع و امکاناتی است که توسط ارگان آموزش دهنده در اختیار افراد قرار می کیرد (مانند کتابها،جزوات وآزمایشگاهای مجازی فکارگاههای مجازی،)خدمات به تعاملات میان میان آموزش دهنده وآموزش گیرنده اطلاق می شود که با هدف هدایت و حمایت یاد گیرنده صورت میگیرد .زیر ساختارها نیز همان سیستم های مدیریت محیط آموزشی هستند که به ایجاد ،ذخیره و ارائه دوره های آموزشی و گزارش گیری روند پیشرفت و کارایی یاد گیرنده می پردازد(سازمان آموزش الکترونیک ایرا ن ،1387) .

 

بندر (28:2003) روش های آموزش بر خط را به دودسته تقسیم میکند

1-آموزش غیر همزمان :در این نوع آموزش همه مشارکت کنندگان می توانند به صورت غیر همزمان و بدون هماهنگی زمانی با اساتید وسایر دانشجویان در کلاس شرکت کنند .

2-روش تلفیقی :این روش ترکیبی است از آموزش به صورت حضوری وبه کار گیری ابزارهای بر پایه وب.

مطالعات سرنر آموزش های مجازی را به گونه ای دیگر طبقه بندی می کند

1-گونه ای از آموزشی که در آن تعلیم دهنده بر روند فراگیری فراگیرنده نظارت دارد. به عبارت دیگر معلم یا مربی دریافت کننده باز خورد است اما هیچ گونه مشارکت کلاسی میان کسانی که در فرایند آموزش قرار گرفته اند وجود ندارد

2-آموزش همراه باروابط متقابل که در آن فراگیرندگان ملزم به مشارکت در گفت و گوهای کلاسی بر خط هستند

3-نهایتا نوعی از آموزش که شامل مللاقات های حضوری افراد ومشارکت کلاسی به صورت برخط می شود (عاملی،1387،ص227) .

خدمات مجازی لایه آموزش

اطلاع رسانی

--ارایه مشخصات تحصیلی وکاری اساتید؛

-ارایه ی متن برنامه ی عمل وسیاست های اجرایی درزمینه ی آموزش وپروژه ی آموزشی شهر؛

-ارایه راهبرد وبرنامه های طراحی شده دولت درحوزه ی آموزش؛

-آشنایی کاربران باسیستم های آموزشی اماکن نحصیلی درکلیه مقاطع تحصیلی از پیش دبستانی تاآموزش عالی؛

-ارایه اطلاعاتی راجع به هزینه ی مالی تحصیل درمقاطع گوناگون؛

-اطلاعاتی درموردکمک هزینه های تحصیلی ومعرفی تسهیلات دولتی برای دانش آموزان ودانشجویان؛

-ارایه اطلاعاتی درموردامکانات آموزشی دانش آموزان بین المللی ومهاجران؛

-اطلاعاتی درموردفرصت های آموزشی بزرگسالان ؛

-اقدامات انجام شده درراستای آموزش برای ناتوان جسمی؛

-اطلاع رسانی درمورداستخدام دربخش آموزش؛

-راهنمای دسترسی به منابع تخصصی،فنی،هنری لازم،نرم افزارها،کتب، ،مجلات،مجلات تخصصی وسایر نشریات؛

-ارایه راهنمای آموزشی شامل نحوه ی نگارش مقاله ،نحوه ی نگارش طرح تحقیق،نحوه ی جستجوی منابع علمی؛

-درددسترس قراردادن بانک های اطلاعاتی باحجم وسیعی ازکتب،مقالات،مجلات ونشریات علمی وتخصصی وسایر منابع آموزشی ومحتوای درسی؛

تعامل

-امکان برقراری تعامل میان طرفین آموزش؛

-ایجاد پایگاه های گفتگوی برخط وایجاد امکان ارتباط وتبادل اطلاعات میان اساتید ودانشجویان،امکان پرسش وپاسخ برخط،انجمن های علمی،کنفرانس ها وغیره؛

-امکان گفتگوی برخط میان مربیان وکارآموزان وهنرجویان،کارگاههای برخطآموزش مهارت،تالارهای مباحثه،انجمن هاوغیره؛

پاسخگویی به نیا زهای مطا لعاتی محققان مستقل وخارج ازنظام رسمی علمی وآموزشی وفراهم آوردن گردش اطلاعات علمی ؛

-خدمات مشاوره به متقاضیان برای شرکت دردوره ی آموزشی متناسب بانیاز وحوزه ی علاقه ی فرد؛

-پاسخگویی به پرسشهای هنر آموزان وکلیه ی افرادی که دردوره های آموزشی برخط شرکت می کنند،امکان تبادل آرامیان آنها وفراهم شدن زمینه های خلاقیت؛

-رسیدگی به شکایات کاربران درمورد نحوه ی عملکرد دانشگاه وسایر مراکزآموزشی؛

-پاسخگویی وراهنمایی کاربران درمورد سیستم و عملکردمرکز آموزشی؛

-خدمات مشاوره به دانشجویان وسایر اعضا درزمینه های مختلف ازجمله امورخانوادگی،تحصیلی واجتماعی؛

تراکنش

-بخش اداری برخط که اموراداری ومالی مثل پذیرش دانشجو،ثبت نام وپرداخت ها ازطریق آن انجام می شود؛

-امکان ثبت نام متقاضیان دردورهای مذکوربه صورت برخط ودربرخی مواردامکان شرکت دردوره ها ی آموزشی به صورت رایگان؛

شبیه سازی

 -شبیه سازی فضای کلاس وامکان حضوربرخط درکلاس؛

-شبیه سازی ابزار آموزشی وبه کارگیری آنهابرای آموزش کاربران برخط؛خدمات تلفن همراه؛

-دسترسی به خبرنامه های آموزشی سازمانهای علمی ازطریق تلفن همراه؛

-امکان دسترسی به محتوای آموزشی ازطریق تلفن همراه؛سایر خدمات ؛

-انتشارمقالات دانشجویی فردی وگروهی وپایان نامه ها ودستاوردهای علمی دانشجویان واساتید؛

-انتشاردستاوردهای مهارتی،فنی وهنری افراد؛

-برگزاری دوره های آموزشی کوتاه مدت،میان مد ت وبلند مدت آموزش فنون ومهارتها وتخصص های غیر دانشگاهی؛

-استفاده ازابزارلازم برای آموزش مهارت هایی که صرفا جنبه ی عملی دارندمانند مهارت ها ی مرتبط بافناوری اطلاعات ،پرستاری،موسیقی،آشپزی،آرایشگری،جواهرسازی وتحت پوشش قراردادن همه رشته های دانشگاهی وفنون ومهارت ها ی غیر دانشگاهی که امکان آموزش آنها درفضای مجازی وجود دارد؛

-دردسترس قراردادن محتوای آموزشی لازم برای آمو زش کلیه فنون ومهارتها؛

-ارایه دروس عملی دانشگا هها علاوه بر دروس نظری(امکان مدل سازی) به صورت برخط. .(عاملی،1387،ص234،235،236)

انتقال ارزش های علمی وفضای مجازی

دراین باره که" آیا دانشگاه مجازی رامی توان به عنوان ابزاری برای انتقال ارزش های علمی به کاربرد یاخیر"؟دیدگاههای متفاوتی وجود دارد.ازسویی انتقال ارزش های نامبرده که دقیقاباشیوه ی یادگیری ونحوه یارتباط دانشجوواستاد وهویت فردی وجمعی بستگی دارد،ممکن است دریک فضای مجازی ،به دلیل عدم ارتباط فیزیکی ،گمنامی اعضا وهویت های جعلی ودروغین ،تحقق نیابد ودانشگاه مجازی نتواندیکی ازوظایف اصلی خودراکه رشدتفکر دانشجویان برای ورودبه جامعه است ،انجام دهد به همین دلیل ،گروهی معتقدندکه انتقال این ارزش هاازطریق آموزش مجازی ممکن نیست ؛زیراتجربه ی عمیق یادگیری، که حاوی انتقال ارزش های علمی است ،نیازمند محیط واقعی است که درآن،فعل وانفعال مستقیم بین افرادصورت گیرد.(فتوحی قزوینی وخزاعی، 1378)

درمقابل، طرفداران آموزش مجازی براین باورند که باگنجاندن روش های جدیدتر ،مانند شبیه سازی فضای فیزیکی دانشگاه  وایجاد ارتباط همزمان ،اعضای شرکت کننده درآموزش احساس خواهند کرد که درموقعیت مشترکی بایگدیگر قرار دارند.دانشگاه های فراوانی محیط دانشگاهی خودرابه صورت مدلی سه بعدی طراحی کرده اند ،که شامل محوطه ی دانشگاه  ،کلاس های درس ،سالن های سخنرانی وسمینار می باشد.همزمان باشبیه سازی دانشگاه افراد می توانند بااستفاده ازکنفرانس ویدیویی ،درچند مکان مختلف ،بااستفاده ازصوت وویدیو،بایکدیگر ارتباط طرفینی برقرارکنند واستید دراین ارتباط ،به خوبی قادر به بروز شخصیت تاثیر گذار خودوانتقال ارزش های علمی به دامشجویان خواهند بود(فتوحی قزوینی وخزاعی، 1378).

درشبیه سازی محیط دانشگاه آواترها نمایش بصری اشحاصی هستند که ازارتباطات اینترنتی استفاده می کند.این آواترها غالبا پیش آنکه وسیله ای برای نمایش ظاهری یک فرد باشند،ابزاری برای ساخت هویت فردونشان دادن شخصیت وی می باشند .آواتر ازلحاظ فیزیکی ممکن است به فرد بسیارشبیه ویا متفاوت ازاوباشند.گمنامی دراین محیط فرصت منحصربه فردی راایجاد می کندکه باعث می شود شخص باایجاد نقابی فیزیکی ویااحتماعی ،خودرامتفاوت باهویت واقعی ویاحتی ایده آل نشان دهد.ازاین رو درآموزش نیز،فرایند تغییر شخصیت وجود دارد که کمک میکند تافرد،شخصیت جعلی اصلح ازخود وموقعیت خود رادرجامعه بیابد.این نوع از آموزش ،خود نوعی دگرگونی درهویت به حساب می آید که باکمک نقابی که در آموزش مجازی وجود داردافراد،احساس غنی تری نسبت به هویت خود پیدا می کنندوبدون واهمه ،بانقاط ضعف وقوت خود آشنا می شوند البته فرد باپنهان کردن شخصیت اصل خودومخفی بئدن ازافراددیگر ،دراین دنیای مجازی ،این فرصت راپیدا می کند که امیال ناپسند وشیطان درونش رابه ظهور برساند وآن رادرمعرض قضاوت دیگران قراردهد.درنتیجه ممکن است اخلاق فرد دراین محیط، باطرز رفتار او در محیط واقعی متفاوت باشدوقوانین اخلاقی رازیر پا بگذارد .این میزان آزادی در کلاس های درس ،به ویژه دریک کشور اسلامی ،به دلیل مشکلات زیادی که ایجاد می کند،قابل پذیرش نیست .برای استفاده ازاین محیط ها می توان دستورالعمل هایی راوضع کرد که درزیر به بعضی از آنها اشاره می شود :

-ارتباط بین آواترها براساس حدود شرعی

-طرزپوشش آواتر ها برمبنای پوشش اسلامی

-رعایت اداب معاشرت درکلاس،نظیر:

1.وقت شناسی(ورود به موقع وشرکت تاانتهای کلاس)

2.رعایت تقدم درمباحثات

3.احترام به استاد وهم شاگردیها (فتوحی قزوینی وخزاعی، 1378).

انتقال ارزش های علمی وآزادی

بابه کارگیری ضوابط صحیح درشکل گیری هویت مجازی،فضایی واقعی از یک دانشگاه ،درذهن دانشجویان نقش می بندد.محیطی که درآن به دلیل عدم توجه به رنگ،نژاد،جنسیت،موقعیت اجتماعی وسن از تعصب وپیش داوری پرهیز می شود.دانشگاه مجازی باعرضه کردن انتخاب های بیشتروبادردسترس قراردادن آموزش دانشگاهی ،آزادی علمی رابرای دانشجویانی که نمی توانستند دردانشگاه سنتی شرکت کنند،افزایش داده است وبه طورکلی ،استفاده از اینترنت به عنوان رسانه ی آموزشی،به دلیل افزایش فرصت های مکاتبات علمی ،بازیابی اطلاعات وآموزش ،آزادی اطلاعات راافزایش می دهد. مرادازآزادی علمی،آزادی تفکر دردنیای علمی وبه معنای پی گیری دانش به وسیله ی محققین ودانشجویان می باشد.به تعبیری دیگر آزادی علمی ،آزادی تحقیق،آموزش ویادگیری است .بااین حال،به اعتقاد برخی ازپژوهشگران،آزادی علمی دردانشگاه های مجازی وبه طورگسترده ترآموزش ازطریق اینترنت وکامپیوتر،بادوچالش عمده ی محدود یت درگزینش اطلاعای وآزادی بیان ومحدودیت هایی درارایه ی دروس وشیوه های تدریس روبروست(فتوحی قزوینی وخزاعی، 1378).

چالش اول دراکثر مواقع،براثر فشارسازمانی برای جهت دهی وشکل دهی نحوه ی ارایه اطلاعات ،استراق سمع سخنان اساتیدودانشجویان وقراردادن فیلتر برروی ترافیک اینترنتی،که به طورغیرعمد باعث فیلتر محتویات مفید نیز می شودفبه وجود می آید.

جاسوسی دراین فضا ساده تر است وغالبا سخنانی که ردوبدل می شوندواعمالی که انجام می شوند،ضبط می شوندتابعدابتوان آنها رادقیقابررسی کردیاحتی کپی آنها راتوزیع نمود.برای کمرنگ کردن این مسیله ،استفاده ازوبلاگ وویکی،مخصوصا برای انجام کارهای گروهی ومباحثه ای،می تواند موثر واقع گردد.بلاگ ها روشی دموکراتیک درشرکت دادن دانشجویان درامر تحصیل هستند.افرادی که دارای بلاگ هستند، درمقابل نظریاتشان، بابازخوردهای افراد دیگر مواجه می شوندودرطول زمان،برروی مطلب نوشته شده بیشترتمرکز نموده وآنهاراتصحیح می کننند.عمق ووسعت دانشی که دانشجوین از نوشتن دربلاگ هایشان به دست می آورند،زیاداست.ازطرف دیگرویکی ها درآموزش ،وسیله هی ایده آل برای تحقق آزادی علمی  وآزادی تحقیق هستند.قابلیت ویکی دانشجویان واساتید را تشویق می کند که بدون بیم ازتاد یب یاسانسور،ازیکدیگر بهره ی علمی ببرند وهرشخص بااستقلال کامل ،قسمتی ازمطلب کلی رابسازدوکاربران، به صورت فعال دربه وجود آمدن دانش وبیان عقایدخودسهیم باشند.بااین حال، برخی عادات رفتاری دراین شیوه ی انتقال دانش،کیفیت وصحت بلاگ ها وویکی ها رادرامر آموزش زیر سوال می برد:

1)معمولا درقسمت مرجع،بدون ذکر مشخصات نویسندگان،زمان ،مکان وچگونگی چاپ نوشته های آنها ،فقط آدرس اینترنتی منابع ذکر می شوندکه اینت امرمشکل بزرگی برای یک خواننده ی علمی به شمارمی آید .علاوه براین ذکر منبع اصلی درصفحات ویکی کار سختی است،زیرا ممکن یک صفحه چندین باربه وسیله ی افراد مختلف تغیییر کند که این امرباعث میشودتا مقاله مورداستفاده باویرایش اول آنها بسیار متفاوت گرددودرنتیجه شاید دیگرنتوان به همان منبع اشاره کرد.

2)آزادی ذاتی ویکی وفقدان کنترل برمحتویات(که درواقع یکی ازمهم ترین نقاط قوتش به حساب می آید)،آن رابه آسانی دستخوش خرابکاری وتغییر نادرست درمحتویات می کند که کیفیت علمی کار رابسیارپایین می آورد.

دراین محیط مشترک وبی،به راحتی محتویاتی که ازحقوق مالکیت برخوردارند،می توانند بدون اجازه ازصاحبا نشان،مورداستفاده قرار گرفته ومطالب درست،ازروی بی خبری وضعف علمی ،به وسله افرادپاک ویا اطلاعاتی نامناسب به جای آنها قرار داده وشود .

درجامعه ی علمی تمامی اندیشه های نوو اظهارات بدیعی که اثری رامنحصر به فردوباارزش می سازد،به صاحب اثر اختصاص داشته واین حق مالکیت،حق کنترل نسخه برداری وسایر کاربرد ها ازآثار خلاقانه را برای صاحب اثر حفظ می کند.استید باید درابتدای کاردرمورد نکاتی مانند:محدوده ی انتظاراتشان،دستورالعمل های انجام تکالیف ،طریقه ی استفاده از کارهای دیگران ،روش نوشتن یک تحقیق علمی،زمان دقیق ارزشیابی ،اهمیت صداقت علمی واحترام به دیگران ،توضیحات لازم رابه دانشجویان بدهند.

ویکی ها ووبلاگ ها دارای قابلیت های نظارتی برای اساتید می باشند.درمحیط های باز اینترنتی ،که عموم مردم قادر به دسترسی به بلاگ یا ویکی هستند،می توان دستورالعمل های زیر رابه کار برد:

نظاره کردن برارسالات   .1

حذف یارجوع به ویرایش قبلی درمواقع ضروری..2

قراردادن تنظیم فقط خواندنی برای جلوگیری ازتغییر در محتویات مهم .3

کنتر ل اشخاصی که مطلب پست می کنند .4

مسدودکردن بعضی آدرس های اینترنتی و برخی مزاحمان ..5

چالش دوم درانتقال آزاد ارزش های علمی ،نامناسب بودن آموزش مجازی برای تدریس رشته هایی است که دارای کار عملی یاآزمایشگاه می باشند. آزمایشگاه های دور دست ،بابه کار گیری دوربین ها وفناوری های کنترلی پیشرفته ،ازطرق اینترنت ، امکان استفاه ازابزارهای فیزیکی رابرای دانشجویان قراهم می کنند.یادگیری فعال ازطریق آزمایشگاه های مجازی،که ادغامی ازدنیای واقعی در فضای مجازی به شمارمی آیند ،برای فراگیران از راه دور ،بسیا رباارزش است ؛زیرا به آنها امکان استفاده نامحدود ازآزمایشگاه ها رابدون نیاز به سفر کردن می دهد(فتوحی قزوینی وخزاعی، 1378).

این آزمایشگاه هاازاموال دانشگاه به حساب می آیند وممکن است حاوی اطلاعات حساس واختراعات جدیدی باشند که فقط به دانشجویان واساتید خاصی مجوز دسترسی به آنها داده شده باشد.افرادی که معمولا هکر نامیده می شوند ،ممکن است باسوءنیت ،به این محیط ها نفوذ کنندوبه دزدی وجاسوسی بپردازند.کار اصلی آنهااستفاده از رخنه در امنیت شبکه است .به عبارتی ،هرشبکه اینترنتی وهرسیستم کامپیوتری ،دردرون خود دارای ضعف هایی است که هکر ها ونفوذ گران باتوسل بدان،به سروردانشگاه مجازی دست می یابند.بهترین راه مقابله باهکرها،بال بردن امنیت سیستم های کامپیوتری است.اینت کارممکن است باتهیه ی سیستم های نرم افزاری وسخت افزاری انجام شود ،اما هیچ گاه نباید جهت حفظ امنیت،ب روش خاصی اکتفانمود ،بلکه باید نسخه ی جدیدهرنرم افزار تهیه گردد.علاوه براین ،لازم است دسترسی دانشجویان واسایتد به اطلاعات ،کنترل شود ،تنها کاربران واجد شرایط ،مجازبه وصل شدن به شبکه باشند واستفاده کاربان مهمان (کاربرغیرعضو)درحدامکان محدود شود.

ازطرف دیگر،متخصصان آموزشی ازباز یهای جدییا همان بازیهای آموزشی،به عنوان بهترین وکاملترن شیوه ی آموزش علمی،نام برده اند که باطراحی درست،تاثیر فراوانی برانتقال مفاهیم آموزشی به دانشجویان نسل جدید خواهد داشنت.البته رعاتی نکات اخلاقی،درطراحی بازیهای آموزشی بسیار مهم است.برای نمونه،خشونت دربازیهای رایانه ای ،به موضوع اصلی این صنعت تبدیل شده است واین بازیها محیط ایده آلی برای آموزش خشونت هستند؛زیرا کاربران مجبور می شوند درآن جانقش های خشونت آمیز راایفا کنند.درواقع، روندهای جاری به گونه ای است که کاربان به عنان آدم هایی بد،تلقی شده ونقش جناریتکاران خیالی رابازی می کنندوبه ازای خشونت نسبت به دیگران،امتیلز می گیرند.بازیهای رایانه ای این امکان رابه بازیگرمی دهند تا رفتارهای خشن تر ونارحت کند ترراانتخاب کند.البته مسائلی نظیر تبلیغ فرهنگ برهنگی،نمایش صحنه های غیر مجازاخلاقی،اصراربرانجام خطا وگناه،ازبین بردن قبح گناهان،ارائه ی نمادها ی غیر اخلاقی واسوه سازی از شخصیت های غیر اخلاقی رانیزمی توان دربیشتربازیهای موجود یافت.تاکید مجریان بازیها ی کامپیوتری کشور،برساخت بازی هایی است که فرهنگ اسلامی-ایرانی رادرنظر بگیرند.این شیوه برای بازیهای آموزشی ازراه دور،که درآن نقش کنترلی استاد ودانشگاه کمرنگ تراست،می تواند بسیار مفید واقع گردد(فتوحی قزوینی وخزاعی، 1378).

مساوات ونابرابری دردانشگاه های مجازی

اصل مساوات وعدالت اجتماعی که جزو ارزشهای اولیه اخلاقی ووظایف آموزش عالی می باشد، درباره ی دانشگاه ها ی مجازی هم قابل تعمیم است.مساوت برای دانشجویان آموزش عالی شامل: «مساوات دردسترسی به امکانات،مساوات دررفتار ومساوات درنتیجه وپاداش است».دراین رابطه،پرسش اصلی این است که دانشگاه های مجازی،چه فرصت ها یا چالش هایی رابرای دانشجویان دردسترسی یکسان به سیستم آموزشی به وجود می آورند؟

آموزش ازراه دور وبه صورت کلی ترتکیه فراوان  برروی آموزش ازطریق کامپیوتر، ممکن است سبب نابرابری های جدیدی برای افرادی باوضعیت مالی یاجسمانی ضعیف گردد.عدم دسترسی این افراد به کامپیوتر واینترنت ویادرصورت دسترسی،پایین بودن کیفیت سخت افزاری ونرم افزاری،کم تجربگی آنها یاحتی ناراحتی آنها ازاستفاده ازفناوری کامپیوتر،ازجمله مشکلاتی است که گاه باعث عدم شرکت این گونه افراد دردانشگاه های مجازی می شود.

یادگیری سیار دراکثرکشورها،ابزارمناسبی برای برطرف کردن این نوع نابرابری ها وتقسیم دیجیتا لی می باشد.این آموزش ازطریق وسایل قابل حمل مثل: تلفن همراه صورت می گیرد ودرآن،ازقابلیت های پیامک متنی وتصویری، وب سیار، دوربین تلفن همراه، سیستم مسیر یاب جهانی،بلوتوث وبازیهای سیار استفاده می شود .

علیرغم مزایای فراوان،آموزش سیار درازبین بردن شکاف دیجیتالی،مشکلات اخلاقی جدیدی راایجاد کرده است.دریادگیری سیار،افراد تلفن همراه خود راوسیله ای شخصی می دانند واطلاعات زیادی رادرآن ذخیره می کنند.مذاکراتی که ازطریق این وسایل صورت می گیرند گاه دانشجویااستاد رامجبوربه فاش کردن اطلاعات شخصی می کنند.این اطلاعات به نوبه ی خود، براثربی توجهی مسوولین آموزشی، برروی کامپیوترهای عمومی یاپایگاه های قابل دسترسی برای عموم، مانندصفحات وب دانشگاه، تابلو اعلانات وموتورهای جستجوقرارمی گیرندوبدین ترتیب،احتمال دسترسی فردثالث به آنها آ سان ترشده وحریم شخصی دانشجوواستادرامورد تجاوزقرارمی دهند. دراین نوع یادگیری،پتانسیل به خطرافتادن اطلاعات مکانی نیزافزایش می یابد. درآموزش سیار،محیط های یادگیری برمبنای آگاهی ازمحیط فیزیکی به وجودآمده است که برای فرستادن اطلاعات مکانی به استادودانشجوبه کارمی روند. داده های مکانی ازطریق وسایلی، مانندسیستم مکان یاب جهانی،قابل جمع آوری هستند. تلفن همراه،سیگنالی رابه ماهواره تحت پوشش خودارسال می کندوطول وعرض جغرافیایی فرد، به تلفن همراه درزمین ارسال می شودکه ازطریق اینترنت سیاریاپیامک کوتاه دراختیاردیگران قرارمی گیرد.اگراین اطلاعات دراختیلرافرادثا لث قراربگیرد، به راحتی فعالبت های مختلف،خصوصیات ونوع زندگی افراددرگیردریادگیری راتجزیه وتحلیل می کنندوحتی امکان به خطرافتادن جان دانشجوواستادنیزوجوددارد.ازاین رودرآموزش سیار، گرفتن رضایت کتبی دانشجو، نسبت به میزان جمع آوری اطلاعات شخصی وهم چنین تصدیق صحت آنها لازم است. بیش ازهرچیزبایدهدف جمع آوری ازطلاعات سیاست های دانشگاه دررابطه باچگونگی اداره اطلاعات شخصی(که معمولابرروی سایت دانشگاه قرارمی گیرند)ومیزان دسترسی آنهابرای عموم مشخص باشد. به دلیل مشکلات بی شماری که ممکن است دراین زمینه رخ می دهد بهتراست سیستم ارتباطی ازپوشیدگی بیشتری برخوردارباشدوامنیت اطلاعات دانشجو، بااستفاده ازروش های تعییین اعتبارورمزگذاری تضمین شودتامحیطی آسوده تربرای دسترسی های سیارفراهم گردد.مسأ له دیگری که حریم شخصی دانشجوواستادرادراین طریقه یادگیری به خطرمی اندازد، افزایش ارتباط دانشجو-استادودردسترسی بودن دایمی آنهاست. این امرازآن جهت که هیچ دانشجویی نمی تواندعدم دسترسی به فناوری مناسب رادلیل غیب خوددرجلسات درسی مطرح کند، مثبت است. امادرعین حال دردسترس بودن دایمی،ممکن است باعث ارتباطات ومزاحمت های بیش ازحدی شودکه عملانسبت به حقوق شخصی

دانشجو-استادنوعی بی احترامی به شمارمی آید. ازاین رو، لازم است دراین نوع آموزش ها، میزان دسترسی طرفین کاملامشخص وارتباطات علمی، حتی المقدوردرزمان های اداری صورت گیرد.

امروزه تلفن های همراه اکثرادارای دوربین وضبط صوت دیجیتالی می باشندکه درآموزش سیار، دانشجویان برای انجام بعضی تکالف علمی، بایدبه ضبط وقایعی که درپیرامون آنهارخ می دهد، بپرادازند سپس آنها رادریک وبلاگ چاپ کنند. این روش یادگیری، امکان ثبت ویدیووصدای افرادجامعه رابه طورناخواسته یامخفیانه افزایش می دهدوحریم شخصی آنها رابه خطرمی اندازد.دانشجوبایددرابتدای آموزش، درباره استفاده صحیح ازاین امکانات، توجیه شو(فتوحی قزوینی وخزاعی، 1378).


نتیجه گیری

تردیدی نیست که آموزش عالی، باورود به دنیای مجازی، کمک شایانی درانتقال دانش وگسترش اطلاعات کرده است. دانشگاه های مجازی بابهره گیری ازتکنولوژی اطلاعات، توانسته اندامکان آموزش سریع تروبیشتری رابرای طیف گسترده تری ازدانشجویان فراهم کنند. دراین نوع آ موزش، بااستفاده ازفضاهای شبیه سازی شده ، بازیها ی آموزشی .کنفرانس ویدیویی می توان دانشجورادرفضایی غوطه ورکردکه بااشتیاق وانگیزه، مطالب علمی رافرابگیرد ودرحین فرایندیادگیری، هیچگاه خودراگسسته ودورازمحیط احساس نکند.تدریس وآموزش ازطریق این ابزارجدید، جامعه آموزشی راباتجربیاتی مواجه کرده است که اساتیدوشاگردان درآموزش چهره به چهره مشاهده نکرده بودند. تغییراتی شگرفی که درچند دهه اخیردردنیای آموزش مجازی ونوع ارتباطات الکترونیکی رخ داده درنهایت، دانشگاه های مجازی رابامسایلی دررابطه بارشدشخصیت وانسان سازی ومشکلات اخلاقی مثل نقص حق مالکیت خصوصی، تقلب دیجیتالی، بی صداقتی علمی ومسایل اجتماعی مواجه کرده است.درنتیجه علاوه برآنکه موسسات واساتیدبایدتلاش کنندتارعایت ارزش های اخلاقی درآموزش مجازی راتعلیم دهندلازم است برخی سازمان ها قوانینی راوضع کنند که رعایت آنها درفضای سایبروکلاس، ضروری  باشد.بهترین راه برای فایق آمدن برمشکلات اخلاقی وپیشگیری ازرشدوپیشرفت آنها، ارزیابی عملکرددانشگاه های مجازی، براساس ارزش های مطرح درآموزش عالی است.دراین ارزیابی، متخصصان این حرفه وفیلسوفان اخلاق بایدباتوجه به حقایق امور، آگاهی ازنظریات واصول اخلاقی وتوانایی استدلال اخلاقی، مشرکا، به تحلیل وارزیابی وضعیت فعلی آموزش مجازی بپردازند. ارایه راه حل هایی برای رفع مشکلات اخلاقی مرتبط بااین فضا،که مدیران وکابران اجرایی باآن مواجهند نیز،برعهده هردوگروه ازمتخصصان وفیلسوفان می باشد.به نظر می رسددووظیفه ی فوق، یعنی ارزیابی اخلاقی وتصمیم گیری صحیح درزمان برخوردبامشکل وارایه ی راه حل، که معمولاازوظایف

 اخلاق کاربردی شناخته می شوند، هردو، دراین موردکاملاصدق می کنند. فیلسوفان واخلاق پژوهان درفرایندتصمیم گیری به اصول گوناگونی ماننداصل سودرسانی، رعایت حقوق دیگران، اصل خودمختاری، عدالت، اصل پرورش ملکات وفضایل و...تمسک می کنند. هرکدام ازاین اصول ممکن است درمواردگوناگون، کاربردهای متفاوتی داشته باشدوبعضی، دربرخی موارد مفیدتر

وکارآمدترباشند.دراین مقاله، برای حل مشکلات جدیددرآموزش مجازی، به طورکلی، 3رویکردبرای کاهش ناهنجاری های اخلاقی درفضای مجازی پیشنهاد می شود:

1.رویکردمبتنی برفضیلت، یعنی دانش آموزان راآموزش اخلاقی دهیم وسعی کنیم فضایل اخلاقی رادرآنها پرورش دهیم .

2.شیوه ی ممانعت وجلوگیری، ازطریق تلاش برای توسعه مهارت هایی که فرصت دانش آموزان رابرای اعمال خلاف اخلاق کاهش دهد.

3.اریه راه هایی برای توسعه تکنولوژیهای جدید، جهت پیشگیری ازتخلفات وممانعت ازرواج رفتارهای غیراخلاقی .

درنهایت، به رغم مفیدبودن راهکارهای جدیدعلمی، تازمانی که ارزش های اخلاقی رواج پیدانکنند،همیشه امکان استفاه نادرست ازدستاوردهای علم وتکنولوژی وجود خواهد داشت .اگردانشگاه مجازی نتواند فضای مناسب وسالمی رابرای انتقال وترویج ارزش ها ی علمی، اخلاقی وفرهنگی تامین کند، به کمک شیوه های صحیح یادگیری وبرقراری ارتباطات سالم واخلاقی، شرایط رشدتفکرخلاق رافراهم کندوبه طورکلی، مطابق وظایف نعریف شده برای آموزش عالی، که هدف آ ن پرورش دانشجویانی آگاه، توانمند، متخلق ودارای سلامت روحی ومعنوی است، عمل نکند، درآینده قبول صلاحیت ایت دانشگاه، ازلحاظ اخلاقی زیرسوال خواهدرفت.

درمجموع، دانشگاه مجازی به عنوان ابزاری مفید، ازپتانسیل های بالایی برای آموزش ازراه دوربرخورداراست. امابه دلیل پویایی فناوری ازطلاعات ووابستگی آموزش مجازی به آن، دانشگاه مجازی راهی طولانی برای ادغام ارزشهای نهفته درروابط چهره به چهره درپیش رودارد. ازاین رولازم است محققین باتوجه بیشتری درباره این دانشگاه ها وراه های رشدآنها بیندیشند.

منابع

عاملی،س.(1387)..مطالعات شهر مجازی تهران .تهران:نشر آوای قلم

فتوحی قزوینی،ف. خزاعی، ز. (1378).فصلنامه ی اخلاق درعلوم وفناوری.سال سوم، شماره ها ی1و2

 

+ نوشته شده در  جمعه هشتم اردیبهشت 1391ساعت 13:27  توسط طیبه محسنی خواه  |